Có một lần, một người bạn hỏi tôi: “Tôi có 100 triệu để đầu tư, tại sao không tìm đúng một cổ phiếu thật tốt rồi bỏ hết vào đó? Nếu đã tin nó sẽ tăng thì chia tiền ra làm gì?”

Câu hỏi này làm tôi phải suy nghĩ một lúc. Nếu một doanh nghiệp tốt, định giá hấp dẫn và mình tin giá cổ phiếu sẽ tăng, việc bỏ nhiều tiền hơn vào đó chẳng phải sẽ giúp kiếm được nhiều tiền hơn hay sao?

Tôi nghĩ chính từ đây mà nhiều người bắt đầu hiểu nhầm về chuyện đa dạng hóa danh mục. Đầu tư vào nhiều cổ phiếu không phải vì mình không đủ tự tin vào một doanh nghiệp, mà vì ngay cả một doanh nghiệp rất tốt cũng không thể loại bỏ hết những rủi ro bất ngờ.

1. Một quả trứng và cả giỏ trứng

Có một cách ví von rất đơn giản.

Bạn có 10 quả trứng. Nếu đặt cả 10 quả vào một chiếc giỏ rồi vô tình làm rơi chiếc giỏ, gần như toàn bộ trứng đều bể trong một lần. Nhưng nếu chia trứng vào nhiều chiếc giỏ, dù bạn lỡ làm rơi một chiếc giỏ thì vẫn còn số trứng ở những chiếc giỏ khác.

Đầu tư cũng vậy. Khi bỏ tất cả tiền vào một chỗ, chỉ một sự cố cũng đủ khiến cả danh mục chao đảo. 

Nếu toàn bộ tiền nằm trong một cổ phiếu, kết quả đầu tư của bạn phụ thuộc vào đúng một doanh nghiệp. Doanh nghiệp gặp vấn đề, kết quả kinh doanh không thuận lợi, một dự án bị chậm, hay đơn giản là thị trường bất ngờ không còn thích câu chuyện đó nữa, danh mục của bạn sẽ chịu ảnh hưởng rất lớn.

Ngược lại, nếu bạn chia tiền vào nhiều cổ phiếu thuộc nhiều nhóm ngành thì sẽ giảm thiểu rủi ro tập trung cho danh mục. Giả sử khi một doanh nghiệp, một nhóm ngành gặp vấn đề thì danh mục của bạn vẫn còn những cổ phiếu thuộc những nhóm ngành khác không bị ảnh hưởng. Nhờ đó, bạn vẫn có thể tồn tại qua những giai đoạn biến động của thị trường.

2. Bao nhiêu cổ phiếu là đủ?

Nếu nhìn vào một danh mục cổ phiếu, đa dạng hóa không chỉ là chuyện mình đang cầm bao nhiêu mã. Quan trọng hơn là những cổ phiếu đó có thực sự khác nhau về nhóm ngành, câu chuyện kinh doanh và những yếu tố tác động đến kết quả của doanh nghiệp hay không. 

Tôi nghĩ đây mới là cách nhìn đầy đủ hơn về một danh mục. Bởi đôi khi bạn sở hữu 10 cổ phiếu khác nhau, nhưng nếu tất cả đều cùng một nhóm ngành, cùng phụ thuộc vào một câu chuyện thì rủi ro thực ra vẫn đang nằm ở cùng một chỗ. 

Thị trường đi lên, danh mục nào cũng có vẻ rất ổn. Nhưng khi thị trường quay đầu, chất lượng của danh mục mới bộc lộ rõ. Một danh mục gồm 3-5 cổ phiếu chất lượng có khả năng chống chịu tốt hơn nhiều so với danh mục khác có 10-15 mã chỉ thuộc 2-3 ngành nghề.

Đa dạng hóa vì thế không phải là mua cho thật nhiều. Mà là lựa chọn đủ số lượng cổ phiếu để giảm bớt rủi ro tập trung, nhưng vẫn đủ gọn để mình hiểu rõ từng doanh nghiệp. Giống như một chiếc bàn, điều quan trọng không phải là có thật nhiều chân, mà là những chân đó đủ chắc và được đặt ở những vị trí khác nhau để khi một chân gặp vấn đề, cả chiếc bàn vẫn có thể đứng vững.

3. Có nên bỏ tiền vào một cổ phiếu mình rất tin tưởng?

Có.

Tôi không nghĩ đa dạng hóa có nghĩa là mọi cổ phiếu đều phải có tỷ trọng giống nhau. Một doanh nghiệp mà mình hiểu rất rõ, có nền tảng tốt và phù hợp với mục tiêu đầu tư có thể được phân bổ tỷ trọng cao hơn những khoản đầu tư khác.

Nhưng giữa tin tưởng và đặt cược tất cả vẫn có một khoảng cách khá lớn.

Tôi có thể rất tin vào một doanh nghiệp, nhưng vẫn phải thừa nhận rằng mình không biết trước mọi chuyện sẽ xảy ra trong 6 tháng tới hay 1 năm tới. Thị trường luôn có những biến số mà mình không kiểm soát được.

Đa dạng hóa vì thế không phải là sự thiếu quyết đoán hay niềm tin không đủ vững. Đa dạng là cách mình thừa nhận rằng mình có thể đúng về doanh nghiệp nhưng vẫn sai về thời điểm, và mình có thể đúng về dài hạn nhưng vẫn gặp một biến cố ngắn hạn mà không lường trước được.

4. Một danh mục tốt là danh mục giúp mình ngủ ngon

Đây là cách tôi thường nghĩ về đa dạng hóa.

Nếu tối bạn ngủ không ngon chỉ vì một cổ phiếu vừa giảm 7% thì có lẽ tỷ trọng của cổ phiếu đó đang quá lớn so với mức chịu đựng của chính bạn.

Danh mục tốt không phải là danh mục luôn tăng. Nó là danh mục mà ngay cả khi một khoản đầu tư đi không đúng kỳ vọng, bạn vẫn còn đủ nguồn lực và sự bình tĩnh để xử lý.

Sau cùng, mục tiêu của đa dạng hóa không phải là biến mình thành người sở hữu thật nhiều cổ phiếu. Mà là giúp một quyết định sai không trở thành một sai lầm quá lớn.

Tôi vẫn rất thích câu “đừng bỏ tất cả trứng vào một giỏ”. Nhưng với đầu tư, có lẽ nên thêm một vế nữa: đừng chia trứng ra quá nhiều giỏ đến mức chính mình cũng quên mất đang có bao nhiêu giỏ.