Có một câu hỏi tôi nghe khá thường xuyên trong quá trình đồng hành cùng khách hàng: “Em ơi, giờ mua mã nào được?” 

Nghe thì rất đơn giản, nhưng thực tế đây lại là một câu hỏi không dễ trả lời. Sau một thời gian làm nghề, tôi nhận ra rằng nếu chỉ đơn giản đưa ra một mã cổ phiếu, có lẽ chúng ta đang hiểu vai trò của người môi giới quá đơn giản. Có những thời điểm, lời khuyên tốt nhất tôi có thể dành cho khách hàng lại là: “Em thấy iai đoạn này chưa mình nên mua gì.”

Không phải vì tôi biết chắc thị trường sẽ giảm, cũng không phải vì trên thị trường lúc đó không có cổ phiếu tốt. Chỉ là một cơ hội tốt chưa chắc đã là một cơ hội phù hợp với người đang đứng trước màn hình đặt lệnh, và đôi khi biết chờ đợi cũng quan trọng không kém việc biết mua gì.

1. Khi thị trường càng nóng, quyết định càng dễ bị cảm xúc chi phối

Có một tâm lý rất phổ biến khi thị trường tăng, đó là sợ bỏ lỡ cơ hội.

Một cổ phiếu vừa tăng 20%, rồi tăng thêm 10%, sau đó lại xuất hiện thêm nhiều tin tích cực. Trên các hội nhóm, người này nói đã mua từ trước, người kia khoe đang có lãi, rồi bắt đầu xuất hiện câu: “Không mua bây giờ thì còn chờ đến bao giờ?”

Chúng ta bắt đầu sợ mình đang đứng ngoài một cơ hội mà người khác đã nắm được. Một cổ phiếu tăng càng nhanh, nỗi sợ bỏ lỡ càng lớn.

Và chính lúc đó, quyết định mua rất dễ chuyển từ: “Tôi mua vì đánh giá doanh nghiệp này tốt” sang “Tôi mua vì sợ mình bỏ lỡ cơ hội.”

Hai lý do khác nhau sẽ dẫn đến hai kết quả đầu tư hoàn toàn khác nhau.

Một quyết định được xây dựng từ luận điểm đầu tư có thể giúp chúng ta biết mình đang kỳ vọng điều gì, chấp nhận rủi ro nào và khi nào cần thay đổi quan điểm. Trong khi đó, một quyết định dựa trên nỗi sợ bỏ lỡ thường chỉ để lại một câu hỏi rất khó trả lời khi cổ phiếu quay đầu:

“Tại sao mình lại mua cổ phiếu này?”

2. Có lần tôi không khuyến nghị khách hàng mua ngay

Tôi từng gặp một trường hợp khá điển hình.

Có một khách hàng quan tâm một cổ phiếu đang tăng mạnh. Các thông tin xung quanh doanh nghiệp tương đối tích cực và tâm lý thị trường cũng đang rất hào hứng.

Khách hàng hỏi tôi: “Theo em thì cổ này còn tăng không? Anh đang tính mua.”

Tôi hoàn toàn có thể trả lời bằng việc mua hay không, nhưng thay vào đó, tôi hỏi lại khách: “Anh định mua cổ phiếu này vì điều gì?” 

Sau một lúc trao đổi, lý do chủ yếu là cổ phiếu đang tăng, nhiều người quan tâm và anh sợ nếu không mua ngay thì sẽ bỏ lỡ cơ hội.

Đó là lúc tôi khuyên anh chưa nên mua ngay. Không phải vì cổ phiếu không tốt, mà vì chính người mua còn chưa xác định rõ mình đang kỳ vọng điều gì.

Nếu mua một cổ phiếu mà không biết mình kỳ vọng gì, rất khó trả lời những câu hỏi tiếp theo:

  • Doanh nghiệp có thể tăng trưởng đến đâu?

  • Mức giá hiện tại còn hấp dẫn không?

  • Nếu giá giảm 10% thì xử lý như thế nào?

  • Nếu cổ phiếu tăng 20%, mình có tiếp tục giữ hay chốt một phần?

Khi chưa có câu trả lời, việc mua cổ phiếu cũng chỉ để biến cảm xúc thành một khoản cược cần theo dõi mỗi ngày. 

3. Không mua cũng là một quyết định đầu tư

Thị trường có rất nhiều cơ hội và việc của bạn là nắm bắt được một phần trong số những cơ hội ấy chứ không phải là toàn bộ.

Hãy bình thường hóa việc bạn không mua được một cổ phiếu tăng 30-40%. Một cơ hội có thể xuất hiện và biến mất chỉ trong vài phiên. Đừng xem việc bỏ lỡ cơ hội là một sai lầm to lớn.

Đôi khi, điều đáng tiếc hơn là mua một cổ phiếu chỉ vì sợ bỏ lỡ cơ hội rồi sau đó lại loay hoay không biết nên làm gì tiếp theo.

Sau cùng, đầu tư không phải cuộc thi xem ai mua được nhiều cổ phiếu nhất. Một nhà đầu tư giỏi sẽ biết khi nào nên xuống tiền và khi nào nên đứng ngoài thị trường. Lâu dần, người ta sẽ biết cách kiềm chế cảm xúc và tự nhủ với bản thân rằng: “Cổ phiếu này chưa đủ cơ sở để mình xuống tiền, phải kiên nhẫn chờ đợi một cơ hội khác thôi.”