Trong nghề môi giới, có những cuộc gọi rất dễ nghe. Đó là khi khách hàng gọi và hỏi: “Em ơi, cổ phiếu này mua được không?” Khi tài khoản đang tăng, câu chuyện về cơ hội và lợi nhuận luôn khiến cuộc trò chuyện trở nên hào hứng.

Nhưng cũng có những cuộc gọi lại khiến cho tôi cực kỳ bối rối lúc mới vào nghề: “Em ơi, tài khoản anh đang lỗ. Giờ phải làm sao?” 

Đây có lẽ là một trong những tình huống khó nhất khi đồng hành cùng nhà đầu tư, bởi khi tài khoản chuyển sang màu đỏ, câu chuyện không còn đơn thuần là cổ phiếu nữa. Nó là tiền, là kỳ vọng, là sự tiếc nuối và đôi khi là áp lực muốn lấy lại thật nhanh những gì vừa mất.

1. Khi đang lỗ, điều đầu tiên không phải là tìm cách “gỡ”

Tôi từng gặp không ít khách hàng, khi danh mục bắt đầu giảm, phản ứng đầu tiên là muốn làm một điều gì đó ngay lập tức. Có người bán mã đang lỗ để chuyển sang cổ phiếu khác, có người tăng quy mô margin để hạ giá vốn, cũng có người mua một mã đang tăng mạnh với hy vọng khoản đầu tư mới sẽ bù lại phần thua lỗ cũ.

Tâm lý đó hoàn toàn dễ hiểu. Khi đã mất tiền, chúng ta thường muốn lấy lại càng nhanh càng tốt, nhưng chính suy nghĩ “phải gỡ lại thật nhanh” lại dễ đẩy nhà đầu tư vào rủi ro lớn hơn. Khi mục tiêu chuyển từ “đầu tư giá trị” sang “cố gắng gỡ lỗ”, việc ra quyết định cũng dễ bị chi phối bởi cảm xúc.

Một khoản lỗ 10% có thể nhanh chóng trở thành 20%, 30% nếu những quyết định tiếp theo đều được đưa ra trong trạng thái nóng vội. Vì thế, điều đầu tiên cần làm khi tài khoản giảm không phải là giao dịch ngay, mà là dừng lại để đánh giá.

2. Nếu hôm nay chưa sở hữu, bạn có mua không?

Theo kinh nghiệm của tôi, có một câu hỏi rất đơn giản nhưng đặc biệt hữu ích: “Nếu hôm nay tôi chưa sở hữu cổ phiếu này, bạn có sẵn lòng mua nó ở mức giá hiện tại không?”

Câu hỏi này giúp chúng ta thoát khỏi một cái bẫy tâm lý rất phổ biến: neo vào giá mua trong quá khứ. 

Ví dụ, bạn mua một cổ phiếu A ở giá 50 và hiện tại chỉ còn 42. Phản ứng tự nhiên là nghĩ: “Khi nào cổ phiếu quay về 50 tôi mới bán.”

Nhưng thị trường không biết bạn mua ở giá 50 và cũng không có nghĩa vụ phải đưa cổ phiếu trở lại mức giá đó. Điều cần quan tâm là: “Nếu tôi đang không nắm cổ phiếu A thì tôi có sẵn lòng mua nó ở giá 42 hay không?”

Nếu câu trả lời là có, việc tiếp tục nắm giữ có thể vẫn có cơ sở. Nếu câu trả lời là không, giữ lại chỉ vì muốn về bờ có thể khiến chúng ta bỏ lỡ những cơ hội tốt hơn.

3. Vai trò của môi giới lúc này là gì?

Tôi nghĩ đây cũng là lúc vai trò của một người môi giới thực sự được thể hiện. Không phải là nói “Anh cứ giữ đi, cổ này sẽ hồi”, nhưng cũng phải là “Lỗ rồi thì bán hết đi.”

Điều quan trọng hơn là cùng khách hàng bóc tách lại từng vấn đề: doanh nghiệp hiện tại ra sao, luận điểm đầu tư ban đầu còn đúng không, mức giá hiện tại có còn hấp dẫn không, danh mục đang chịu rủi ro như thế nào hay có đang sử dụng margin quá mức hay không.

Đôi khi, điều khách hàng cần nhất không phải một câu trả lời ngay lập tức, mà là một người giúp họ bình tĩnh nhìn lại vấn đề trước khi cảm xúc khiến cho mọi thứ trở nên rối hơn.

4. Đừng biến một khoản lỗ thành cuộc đua để gỡ

Có lẽ điều quan trọng nhất khi đầu tư thua lỗ là phải chấp nhận một sự thật rằng mình không cần phải gỡ lại ngay số tiền vừa mất. 

Thị trường không yêu cầu chúng ta phải thắng lại vào ngày hôm sau, cũng không có quy tắc nào nói rằng khoản lỗ tháng này phải được lấy lại trong tháng tới.

Điều chúng ta cần làm là tránh để một quyết định sai lầm trong quá khứ kéo theo thêm nhiều quyết định sai trong tương lại. 

Vì vậy, nếu hôm nay tài khoản đang đỏ, hãy bình tĩnh lại trước khi mở một lệnh mới và đừng vội nghĩ đến việc gỡ lại. Hãy đặt cho bản thân câu hỏi: “Làm gì để quyết định tiếp theo tốt hơn quyết định vừa rồi?” 

Có thể câu trả lời là tiếp tục giữ, cũng có thể là bán. Nhưng khi quyết định được đưa ra dựa trên dữ liệu thay vì sự tiếc nuối,chúng ta đã bắt đầu lấy lại thứ quan trọng nhất: quyền chủ động với khoản đầu tư của mình.

Và theo tôi, trong một hành trình đầu tư dài hạn, đó mới là điều quan trọng nhất.