Khi muốn bán cũng không bán được

Có một nỗi sợ mà người chơi chứng khoán lâu năm nào cũng từng nếm qua: nhìn cổ phiếu của mình nằm sàn, đặt lệnh bán, rồi ngồi chờ mãi mà không có ai mua. Tuần này, nỗi sợ ấy lại xuất hiện trên bảng điện, và lần này nó rơi vào chính những người hiểu doanh nghiệp rõ nhất.

Chín phiên nằm sàn

Giữa tháng 9, cổ phiếu KOS của Công ty Kosy còn ở quanh 33.000 đồng. Đến ngày 1/10, giá chỉ còn 15.800 đồng. Chín phiên giảm sàn liên tiếp, mất hơn một nửa giá trị trong khoảng nửa tháng.

Điều làm tôi chú ý không nằm ở mức giảm, mà ở những cái tên bị bán giải chấp. Đó là vợ và em gái của chủ tịch công ty, cùng một số người thân khác. Họ đã dùng cổ phiếu làm tài sản đảm bảo để vay tiền ở công ty chứng khoán. Khi giá giảm quá sâu, các công ty chứng khoán buộc phải bán cổ phiếu ra để thu hồi nợ.

Nhưng bán cho ai?

Phiên 30/9, gần một triệu cổ phiếu của hai người được đặt bán. Không khớp được cổ phiếu nào. Giá đã ở mức sàn, mà người mua thì gần như không có.

Tôi đọc tin ấy và nghĩ mãi. Những người trong cuộc, hiểu doanh nghiệp hơn ai hết, còn không thoát được. Vậy một nhà đầu tư nhỏ lẻ dùng tiền vay sẽ đứng ở đâu?

Tiền vay làm khoản lỗ lớn gấp đôi

Vay ký quỹ nghe thì đơn giản: mình có 200 triệu, công ty chứng khoán cho vay thêm 200 triệu, vậy là có 400 triệu để mua cổ phiếu. Khi giá lên, lãi gấp đôi. Cảm giác rất dễ chịu.

Nhưng chiều ngược lại thì ít ai muốn tính kỹ.

Giả sử cổ phiếu giảm 30%. Tài khoản 400 triệu còn 280 triệu. Trừ 200 triệu nợ, tiền thật của mình còn 80 triệu. Cổ phiếu giảm 30%, nhưng mình mất 60% vốn.

Nếu giảm tiếp tới 40%, tài khoản còn 240 triệu, tiền của mình chỉ còn 40 triệu. Lúc này công ty chứng khoán sẽ tự động bán để thu nợ, không cần hỏi ý mình. Cổ phiếu mới giảm 40%, mà 80% vốn của mình đã đi mất.

Còn nếu giống chuyện ở KOS, cổ phiếu nằm sàn mà không ai mua, thì muốn bán để dừng lỗ cũng không được. Mỗi phiên trôi qua, khoản nợ vẫn nguyên đó, còn tài sản đảm bảo thì teo lại.

Chuyện này không hiếm

Tôi vẫn nhớ tháng 4/2025. Chỉ trong ba phiên, VN-Index mất khoảng 185 điểm vì căng thẳng thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc. Lệnh bán giải chấp xuất hiện ở hàng loạt cổ phiếu, kể cả cổ phiếu của lãnh đạo doanh nghiệp. Một nhà đầu tư khi ấy than với báo chí rằng công ty chứng khoán thì thu hồi được vốn, còn mình thì lỗ nặng.

Câu nói ấy tóm gọn bản chất của tiền vay: người cho vay luôn được ưu tiên lấy lại tiền trước. Người đi vay gánh phần còn lại.

Điều khiến tôi lo là tổng dư nợ vay ký quỹ trên thị trường. Cuối quý 2 năm nay, con số này đã lên khoảng 435.000 tỷ đồng, cao nhất từ trước tới giờ. Nghĩa là rất nhiều người đang đầu tư bằng tiền không phải của mình.

Những điều tôi tự nhắc mình

Tôi không nghĩ vay ký quỹ là thứ xấu. Nó là một công cụ. Nhưng công cụ sắc thì cần cầm cẩn thận:

Tính trước kịch bản xấu. Trước khi vay, tự hỏi: nếu cổ phiếu giảm 30% thì mình còn bao nhiêu tiền thật? Nếu con số ấy làm mình mất ngủ, đừng vay.

Vay ít hơn mức được phép. Công ty chứng khoán cho vay tối đa không có nghĩa mình nên vay tối đa.

Không vay để mua cổ phiếu ít người giao dịch. Lúc khó khăn, đó chính là những cổ phiếu khó bán nhất.

Theo dõi tỷ lệ ký quỹ mỗi ngày. Đừng đợi tới khi nhận tin nhắn gọi bổ sung tiền mới mở tài khoản ra xem.

Có sẵn mức cắt lỗ. Cắt lỗ sớm khi còn bán được luôn đỡ đau hơn bị bán ép khi giá đã nằm sàn.

Câu hỏi trước khi bấm vay

Mỗi lần thấy thị trường hưng phấn, muốn vay thêm để “tăng tốc”, tôi tự hỏi mình một câu: nếu ngày mai cổ phiếu này nằm sàn ba phiên liền, mình có chịu được không?

Nếu câu trả lời là không chắc, tôi để yên tài khoản. Lãi ít đi một chút cũng được. Còn mất vốn thì có khi phải mất nhiều năm mới gây dựng lại.

Góc nhìn HDS: …

Bài viết mang tính chia sẻ, không phải khuyến nghị mua hoặc bán cổ phiếu nào.