Một buổi tối đầu tháng 10, một người bạn thân gọi điện cho tôi: “Giờ tôi có 10 triệu nhàn rỗi, muốn đầu tư thì bắt đầu từ đâu bạn nhỉ?” 

Tôi nghĩ đây là câu hỏi mà rất nhiều người từng tự hỏi mình. Không phải ai cũng bắt đầu với vài trăm triệu, cũng như không phải ai cũng có sẵn kiến thức về tài chính. Phần lớn chúng ta bắt đầu bằng một khoản tiền nhỏ, một chút tò mò và rất nhiều câu hỏi trông có vẻ hơi ngây ngô.

Cổ phiếu là gì? Mua ở đâu? Mở tài khoản thế nào? Có phải cứ mở tài khoản xong là có thể mua được mọi thứ? Rồi nếu có 10 triệu, nên bỏ cả 10 triệu vào một lần hay chia ra? 

Thật ra, trước khi trả lời những câu hỏi đó, tôi nghĩ có một việc còn quan trọng hơn: phải hiểu được mình đang bước chân vào đâu.

1. Bắt đầu từ một tài khoản

Ngày trước, tôi cũng từng nghĩ tài khoản chứng khoán đơn giản chỉ là nơi để mua bán cổ phiếu. Sau này mới thấy, nó giống như một “chiếc ví” riêng dành cho việc đầu tư, nơi mình có thể nạp tiền và sử dụng số tiền đó để mua những sản phẩm được giao dịch trên thị trường.

Cổ phiếu là thứ được nhắc đến nhiều nhất. Khi mua một cổ phiếu, về bản chất mình đang sở hữu một phần rất nhỏ của một doanh nghiệp và giá trị khoản đầu tư sẽ biến động theo giá cổ phiếu trên thị trường. Nhưng thị trường không chỉ có cổ phiếu. Người mới còn có thể bắt gặp trái phiếu, chứng chỉ quỹ, ETF, chứng quyền… Mỗi sản phẩm có cách vận hành và mức độ rủi ro khác nhau.

Vì thế, tôi nghĩ câu hỏi đầu tiên không nên là “Mua mã nào?” mà nên chuyển thành: “Mình đang mua cái gì?”. Hiểu được sản phẩm trước khi bỏ tiền vào đó sẽ giúp mình bớt bị cuốn theo những câu chuyện nghe rất hấp dẫn nhưng chưa chắc phù hợp với mình.

2. Mở tài khoản không khó như mình tưởng

Nếu chưa từng đầu tư, nhiều người thường hình dung việc mở tài khoản là một quy trình phức tạp, phải đến tận nơi, ký rất nhiều giấy tờ rồi mới có thể giao dịch. Nhưng với công nghệ hiện đại, quá trình mở tài khoản trở nên cực kỳ đơn giản và nhanh chóng. Chẳng hạn như bạn mở tài khoản chứng khoán tại HDS có thể hoàn thành trong vòng chưa đến 5 phút.

Có một thứ quan trọng hơn cả mở tài khoản là biết tài khoản đó hoạt động như thế nào. Tiền được nạp vào đâu, cổ phiếu được quản lý ra sao, khi mua hoặc bán thì tiền và tài sản thay đổi thế nào, các loại phí liên quan là gì. Những việc này nghe rất cơ bản, nhưng càng hiểu sớm thì về sau càng ít bỡ ngỡ.

Và có một điều tôi nghĩ người mới không nên vội: mở tài khoản xong không có nghĩa là phải mua ngay. Tài khoản chỉ là cánh cửa để mình bước vào thị trường, còn bước qua cánh cửa đó lúc nào lại là chuyện khác.

3. 10 triệu đầu tiên

Tôi khá thích con số 10 triệu vì nó đủ nhỏ để nhiều người có thể bắt đầu làm quen, nhưng cũng đủ lớn để mình cảm nhận được việc tiền lên xuống trên thị trường thực sự như thế nào. Giả sử bạn có 10 triệu và mua một cổ phiếu, vài ngày sau tài khoản còn 9,5 triệu. Bạn sẽ nghĩ gì?

Rồi cổ phiếu tăng trở lại, tài khoản lên 10,4 triệu. Lúc đó có thể mình bắt đầu thấy tự tin hơn, thậm chí nghĩ đến chuyện bỏ thêm tiền vào. Chính những cảm xúc như vậy mới là thứ người mới cần làm quen trong giai đoạn đầu. 

Đầu tư không chỉ là chuyện đọc báo cáo hay nhìn biểu đồ; nó còn là chuyện mình phản ứng thế nào khi tiền của mình biến động.

4. Đừng cố học hết trong ngày đầu tiên

Một sai lầm khá phổ biến của người mới là muốn biết tất cả trước khi bắt đầu. Học cổ phiếu, học phân tích kỹ thuật, học báo cáo tài chính, học định giá, học tin tức, học kinh tế vĩ mô… Càng học lại càng thấy còn rất nhiều thứ phía trước, đến mức cuối cùng vẫn chưa dám bắt đầu.

Tôi nghĩ cách đơn giản hơn là chia nhỏ việc học. Ngày đầu tiên chỉ cần hiểu tài khoản của mình hoạt động ra sao, cách đặt một lệnh mua bán như thế nào, giá cổ phiếu và khối lượng thể hiện điều gì. Sau đó có thể tìm hiểu dần về doanh nghiệp, cách đọc một báo cáo tài chính đơn giản, rồi mới đi sâu hơn vào những phương pháp phân tích khác.

Không ai bước vào thị trường với đầy đủ kiến thức ngay từ ngày đầu tiên. Điều quan trọng hơn là mỗi lần tham gia, mình hiểu thêm một chút và không lặp lại sai lầm quá nhiều lần.

5. Bắt đầu nhỏ cũng là bắt đầu

10 triệu không phải số tiền có thể thay đổi cuộc sống chỉ sau một đêm. Nhưng nó là khoản tiền giúp mình học được những bài học đầu tiên: biết cách đặt lệnh, biết một cổ phiếu có thể tăng nhưng cũng có thể giảm, biết cảm giác tài khoản đi xuống, biết mình dễ bị tác động bởi tin tức đến mức nào.

Sau này, số tiền có thể lớn hơn, sản phẩm có thể nhiều hơn, kiến thức cũng sẽ nhiều hơn nhưng nguyên tắc đầu tiên vẫn vậy: đừng bắt đầu bằng việc hỏi mua gì, hãy bắt đầu bằng việc hiểu mình đang làm gì.

Tôi nghĩ đầu tư cũng giống như học lái xe. Không cần sở hữu một chiếc xe đắt tiền ngay ngày đầu tiên cầm lái, và cũng không cần chạy thật nhanh ngay trong ngày đầu tiên. Quan trọng là biết cách điều khiển, biết phanh và biết mình đang đi về đâu.

10 triệu đầu tiên vì thế không chỉ là một khoản vốn. Nó có thể là học phí để mình làm quen với thị trường, với tiền và với chính mình.